+30 6972 084 204
+30 24140 15845
info@thaliacharara.gr
Facebook Instagram Youtube
Κλείσε ραντεβού

Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Ρευματικά Νοσήματα. Τι γνωρίζουμε σήμερα

HomeΧρόνια νοσήματα και ψυχική υγείαΨυχική Ανθεκτικότητα στα Ρευματικά Νοσήματα. Τι γνωρίζουμε σήμερα

Τα ρευματικά νοσήματα επηρεάζουν όχι μόνο τις αρθρώσεις και τα όργανα, αλλά και την ψυχική υγεία. Τα άτομα με ρευματικά νοσήματα εμφανίζουν περίπου διπλάσια συχνότητα άγχους και κατάθλιψης σε σχέση με το γενικό πληθυσμό.
Συχνές είναι επίσης η χρόνια κόπωση, ο πόνος, οι διαταραχές ύπνου και η αλεξιθυμία (δυσκολία στην αναγνώριση και περιγραφή των συναισθημάτων). Η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη: ο πόνος και η δραστηριότητα της νόσου επιβαρύνουν την ψυχική υγεία, και η ψυχική επιβάρυνση επηρεάζει με τη σειρά της την πορεία της νόσου (Karagianni et al., 2026).

Γιατί όμως μερικοί ασθενείς προσαρμόζονται καλύτερα από άλλους, ακόμη και με παρόμοια βαρύτητα νόσου; Η έρευνα των τελευταίων ετών εστιάζει όλο και περισσότερο σε έναν προστατευτικό παράγοντα, την ψυχική ανθεκτικότητα.

Στο άρθρο αυτό συνοψίζονται τα βασικά ευρήματα για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, τον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και τη συστηματική σκλήρυνση.

Πριν δούμε όμως τι μας λέει η διεθνής βιβλιογραφία, ας δούμε τι εννοούμε με τον όρο ψυχική ανθεκτικότητα.

Ψυχική ανθεκτικότητα

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα του ατόμου να προσαρμόζεται επιτυχώς σε στρεσογόνες ή δύσκολες συνθήκες και να επανακτά την ισορροπία του. Ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απουσία στρες ή δυσάρεστων συναισθημάτων, σημαίνει την ικανότητα που έχει ένα άτομο να τα διαχειρίζεται, χωρίς να χάνει μακροπρόθεσμα τη λειτουργικότητά του. Στο πεδίο του χρόνιου πόνου, οι Sturgeonκαι Zautra (2010) πρότειναν την ανθεκτικότητα ως νέο πρότυπο κατανόησης της προσαρμογής. Η προσέγγιση αυτή εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι με χρόνιο πόνο διατηρούν καλή ποιότητα ζωής. Η σύγχρονη έρευνα δεν θεωρεί την ανθεκτικότητα σταθερό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, αλλά την αντιμετωπίζει ως δυναμική διαδικασία που επηρεάζεται από την ηλικία, τις εμπειρίες ζωής, το κοινωνικό πλαίσιο και τις δεξιότητες διαχείρισης. Επομένως, μπορεί να καλλιεργηθεί σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής και της νόσου (Priori et al., 2021).

Τι δείχνουν τα πρόσφατα δεδομένα

Τα δεδομένα από διάφορα ρευματικά νοσήματα συγκλίνουν σε πέντε βασικά ευρήματα. 1. Η υψηλότερη ανθεκτικότητα συσχετίζεται σταθερά με λιγότερο άγχος και κατάθλιψη, καλύτερη ποιότητα ζωής και καλύτερη συμμόρφωση στη θεραπεία, επομένως καλύτερη ψυχική υγεία. 2. Λειτουργεί ως διαμεσολαβητής μετριάζοντας την επίδραση του πόνου και της κόπωσης στην ψυχική υγεία και στην ποιότητα ζωής. 3. Επηρεάζεται από τροποποιήσιμους παράγοντες, κυρίως την κοινωνική στήριξη και την αυτοαποτελεσματικότητα, δηλαδή την πεποίθηση του ατόμου ότι μπορεί να διαχειριστεί τη νόσο του. 4. Η έκβαση δεν καθορίζεται μόνο από την βαρύτητα της νόσου, υπάρχουν ασθενείς με σοβαρά σωματικά συμπτώματα που διατηρούν καλή ψυχική υγεία και έχουν υψηλή ανθεκτικότητα. 5. Ο τρόπος διαχείρισης των συναισθημάτων έχει σημασία. Η γνωστική επαναξιολόγηση φαίνεται να προστατεύει την ψυχολογική ευημερία απέναντι στον έντονο πόνο. Αντίθετα, η αποφυγή των δυσάρεστων εσωτερικών εμπειριών φαίνεται να μειώνει τα επίπεδα της (Priori et al., 2021- Xu et al., 2023- Zhou et al.,2024- Neyer et al.,2024-De Vincenzo et al., 2024).
1

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι το νόσημα στο οποίο η ψυχική ανθεκτικότητα έχει μελετηθεί περισσότερο, και τα ευρήματα δείχνουν ότι λειτουργεί κυρίως ως προστατευτικός παράγοντας για την ψυχική υγεία. Ο πόνος και η κόπωση σχετίζονται με μειωμένα επίπεδα ανθεκτικότητας, γεγονός που με τη σειρά του οδηγεί σε αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής (Xu et al., 2023). Η σχέση της είναι ισχυρή με την ψυχική ποιότητα ζωής, όχι όμως με τη σωματική (Liu et al., 2017). Περίπου ένας στους πέντε ασθενείς έχει χαμηλή ανθεκτικότητα, και το επίπεδό της εξαρτάται τόσο από τα συμπτώματα της νόσου, όπως ο πόνος και η κόπωση, όσο και από την κοινωνική στήριξη, την αυτοαποτελεσματικότητα, την ηλικία και την εργασιακή κατάσταση (Zhou et al., 2024). Καθότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες μπορούν να τροποποιηθούν, η ανθεκτικότητα δεν είναι σταθερή. Αναπτύσσεται στην πορεία της νόσου, καθώς οι ασθενείς υιοθετούν στρατηγικές όπως η αποδοχή, η ευελιξία, η θετική επαναπλαισίωση και η αξιοποίηση της κοινωνικής στήριξης (Shaw et al., 2020).
2

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος

Στον λύκο, που εμφανίζεται κυρίως σε νέες γυναίκες, η ανθεκτικότητα φαίνεται να επηρεάζει τόσο την ψυχική υγεία όσο και τη διαχείριση της ίδιας της νόσου. Οι πιο ανθεκτικοί ασθενείς κατανοούν καλύτερα τη νόσο και συμμορφώνονται περισσότερο στη θεραπεία (Faria et al., 2014), ενώ η ανθεκτικότητα μετριάζει και την επίδραση της αβεβαιότητας για την πορεία της νόσου στην ποιότητα του ύπνου (Li et al., 2020). Η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο, με τους νεότερους ασθενείς να εμφανίζουν χαμηλότερη ανθεκτικότητα (Rojas et al., 2018). Ένας επιπλέον σημαντικός παράγοντας είναι ο τρόπος επεξεργασίας των συναισθημάτων. Περίπου ένας στους τέσσερις ασθενείς παρουσιάζει αλεξιθυμία, η οποία συνδέεται με περιορισμένη χρήση θετικής επαναξιολόγησης και με λιγότερο προσαρμοστικές στρατηγικές αντιμετώπισης (Rizzo et al., 2026). Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της συναισθηματικής επεξεργασίας μπορεί να συμβάλει και στην κλινική πορεία, μέσω της καλύτερης συμμόρφωσης στη θεραπεία.
3

Συστηματική σλήρυνση

Στη συστηματική σκλήρυνση, μεγάλη διεθνής μελέτη, με 1.054 ασθενείς της διεθνούς κοόρτης SPIN, έδειξε ότι η ανθεκτικότητα γενικά μειώνεται όσο εξελίσσονται τα συμπτώματα. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν μια υποομάδα ασθενών με σοβαρή νόσο, έντονο πόνο, κόπωση και διαταραχές ύπνου, η οποία παρά τις δυσκολίες παρέμενε σε καλή ψυχική κατάσταση και είχε σημαντικά υψηλότερη ανθεκτικότητα (Neyer et al., 2024). Η βαρύτητα της νόσου, επομένως, δεν προκαθορίζει την ψυχική έκβαση. Το επίπεδο ανθεκτικότητας φαίνεται να επηρεάζεται τόσο από βιολογικούς παράγοντες, όπως η φλεγμονώδης κυτοκίνη IL-6, τα υψηλότερα επίπεδα της οποίας συνδέονται με σοβαρότερα συμπτώματα και χαμηλότερη ανθεκτικότητα (Rojas et al., 2019), όσο και από κοινωνικούς παράγοντες, όπως η ηλικία και το εισόδημα (Rojas et al., 2018). Η διερεύνηση των χαρακτηριστικών που επιτρέπουν σε ορισμένους ασθενείς να διατηρούν καλή ψυχική υγεία παρά τη βαρύτητα της νόσου αποτελεί σήμερα βασικό ερευνητικό ζητούμενο.

Παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας

Έχοντας ως δεδομένο το γεγονός ότι η ανθεκτικότητα μπορεί να αναπτυχθεί, η έρευνα εξετάζει πλέον προγράμματα που στοχεύουν στην ενίσχυσή της. Οι βασικές προσεγγίσεις είναι: 1) Διαχείριση στρες και γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Θεωρούνται υποσχόμενες, ιδιαίτερα όταν προσαρμόζονται στους παράγοντες κινδύνου και προστασίας κάθε ασθενούς. 2) Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT). Σε ομαδικά προγράμματα στην κοινότητα, οι συμμετέχοντες ανέφεραν όφελος από την ενσυνειδητότητα και από επιλογές σύμφωνες με τις προσωπικές τους αξίες. Ανέφεραν επίσης αλλαγή στη σχέση τους με τον πόνο. 3) Σωματική δραστηριότητα. Οι πιο ανθεκτικοί ασθενείς είναι συνήθως πιο δραστήριοι και αναφέρουν λιγότερη κόπωση. 4) Συνδυαστικά προγράμματα. Η μελέτη RA-HEAL στην Αυστραλία εξετάζει ένα πρόγραμμα 20 εβδομάδων για ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα κατά τον πρώτο χρόνο μετά τη διάγνωση. Το πρόγραμμα συνδυάζει εκπαίδευση στην ανθεκτικότητα από κλινικό ψυχολόγο, άσκηση, μεσογειακή διατροφή και υποστήριξη για αλλαγή συμπεριφοράς (Evers et al., 2011- Christodoulou et al., 2025- Priori et al., 2021-Poulsen et al., 2025).

Συμπερασματικά

Η ψυχική ανθεκτικότητα συνδέεται σταθερά με καλύτερη ψυχική υγεία και ποιότητα ζωής, ενώ η σχέση της με την κλινική ενεργότητα της νόσου παραμένει ασθενέστερη ή ασαφής. Το επίπεδό της εξαρτάται τόσο από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων όσο και από παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, την κοινωνική στήριξη, την αυτοαποτελεσματικότητα και τον τρόπο επεξεργασίας των συναισθημάτων. Η ηλικία, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και η φλεγμονή φαίνεται επίσης να παίζουν ρόλο. Η διαπίστωση ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι σταθερή αλλά μεταβάλλεται αποτελεί τη βάση για ένταξη των παρεμβάσεων στη φροντίδα των ασθενών.

Πηγές

  1. Christodoulou V, et al. Community-based Acceptance and Commitment Therapy programmes for rheumatic conditions: an acceptability and qualitative process evaluation study. Br J Health Psychol. 2025. doi:10.1111/bjhp.70031
  2. Chung DXY, Loo YE, Kwan YH, et al. Association of anxiety, depression and resilience with overall health and functioning in axial spondyloarthritis (axSpA): a cross-sectional study. BMJ Open. 2023. doi:10.1136/bmjopen-2023-071944
  3. De Vincenzo F, Iani L, Alessio C, et al. Euthymic despite pain: the role of cognitive reappraisal and experiential avoidance in autoimmune inflammatory rheumatic diseases. Front Psychol. 2024;15:1467555. doi:10.3389/fpsyg.2024.1467555
  4. Evers AWM, Zautra A, Thieme K. Stress and resilience in rheumatic diseases: a review and glimpse into the future. Nat Rev Rheumatol. 2011;7:409–415. doi:10.1038/nrrheum.2011.80
  5. Faria DA, Revoredo LS, Vilar MJ, Chaves MEM. Resilience and treatment adhesion in patients with systemic lupus erythematosus. Open Rheumatol J. 2014;8:1–8. doi:10.2174/1874312920140127001
  6. Karagianni DM, Katsiari CG, Bonotis K, Sakkas LI. Psychological aspects of rheumatic diseases: psychorheumatology in clinical practice. Rheumatol Ther. 2026;13:885–898. doi:10.1007/s40744-026-00868-9
  7. Li T, Cui C, Li Y, Wang L. The impacts of resilience on the association between illness uncertainty and sleep quality among Chinese women with systemic lupus erythematosus. Clin Rheumatol. 2020;39:1609–1616. doi:10.1007/s10067-019-04898-3
  8. Liu L, Xu X, Xu N, Wang L. Disease activity, resilience and health-related quality of life in Chinese patients with rheumatoid arthritis: a multi-center, cross-sectional study. Health Qual Life Outcomes. 2017;15:149. doi:10.1186/s12955-017-0725-6
  9. Neyer MA, Henry RS, Carrier ME, et al. The association of resilience and positive mental health in systemic sclerosis: a SPIN cohort cross-sectional study. J Psychosom Res. 2024;179:111648. doi:10.1016/j.jpsychores.2024.111648
  10. Poulsen KA, Burton NW, Mayr HL, et al. Resilience And Healthy Lifestyle for Rheumatoid Arthritis (The RA-HEAL trial): a randomised, parallel group, placebo-controlled clinical trial protocol. Trials. 2025;26:376. doi:10.1186/s13063-025-09063-7
  11. Priori R, Giardina F, Spinelli FR, Iannuccelli C, Conti F. Resilience in rheumatic and musculoskeletal diseases. J Cell Immunol. 2021;3(5):348–354. doi:10.33696/immunology.3.117
  12. Rizzo S, Nicola S, Borrelli R, Brussino L. Alexithymia and psychological profile in systemic lupus erythematosus: clinical and immunological correlates. J Clin Med. 2026;15:2632. doi:10.3390/jcm15072632
  13. Rojas M, Rodríguez Y, Pacheco Y, et al. Resilience in women with autoimmune rheumatic diseases. Joint Bone Spine. 2018;85:715–720. doi:10.1016/j.jbspin.2017.12.012
  14. Rojas M, Rodríguez Y, Monsalve DM, et al. Cytokine imbalance in patients with systemic sclerosis and resilience: the key role of interleukin-6. Clin Exp Rheumatol. 2019;37 Suppl 119(4):15–22. PMID: 30652681
  15. Shaw Y, Bradley M, Zhang C, et al. Development of resilience among rheumatoid arthritis patients: a qualitative study. Arthritis Care Res. 2020;72(9):1257–1265. doi:10.1002/acr.24024
  16. Sturgeon JA, Zautra AJ. Resilience: a new paradigm for adaptation to chronic pain. Curr Pain Headache Rep. 2010;14:105–112. doi:10.1007/s11916-010-0095-9
  17. Xu S, Zhang Q, Zhou J. The mediating role of psychological resilience on the negative effect of pain in patients with rheumatoid arthritis: a cross-sectional study. PLoS One. 2023. doi:10.1371/journal.pone.0295255
  18. Zhou J, Fan X, Gan Y, et al. Effect of fatigue on quality of life in patients with rheumatoid arthritis: the chain mediating role of resilience and self-efficacy. Adv Rheumatol. 2024;64:66. doi:10.1186/s42358-024-00410-x
  19. Zhou J, Gan Y, Fan X, et al. Latent class analysis of psychological resilience and influencing factors in patients with rheumatoid arthritis: a cross-sectional survey. Clin Rheumatol. 2024;43:1803–1813. doi:10.1007/s10067-024-06959-8

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπεία από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Related Posts

Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Ρευματικά Νοσήματα. Τι γνωρίζουμε σήμερα
  • October 7, 2026
Οι αθέατες ανάγκες των φροντιστών ανθρώπων με χρόνια νοσήματα
  • August 16, 2026
Χρόνια νοσήματα και ψυχική υγεία: η ψυχολογική διάσταση της μακροχρόνιας ασθένειας
  • April 2, 2026

Popular Tags