Η διάγνωση ενός χρόνιου νοσήματος δεν αποτελεί μόνο ένα ιατρικό γεγονός. Συχνά συνιστά μια σημαντική ψυχολογική μετάβαση, καθώς το άτομο καλείται να προσαρμοστεί σε αλλαγές που μπορεί να αφορούν το σώμα, την καθημερινή λειτουργικότητα, την εργασία, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Ρευματολογικά και αυτοάνοσα νοσήματα, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακές παθήσεις, χρόνιος πόνος, νευρολογικές διαταραχές και χρόνιες αναπνευστικές νόσοι έχουν διαφορετική αιτιολογία και πορεία. Μοιράζονται, όμως, ένα βασικό χαρακτηριστικό: απαιτούν μακροχρόνια διαχείριση και συχνά επηρεάζουν πολλαπλές πλευρές της ζωής.
Η ψυχολογική αντίδραση δεν είναι ίδια για όλους. Ορισμένοι άνθρωποι προσαρμόζονται σταδιακά και διατηρούν ικανοποιητική ποιότητα ζωής, ενώ άλλοι παρουσιάζουν επίμονα συμπτώματα άγχους, καταθλιπτικής διάθεσης ή δυσκολίας αποδοχής της νόσου. Οι σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι η πορεία του άγχους και της κατάθλιψης στα χρόνια νοσήματα δεν είναι ομοιόμορφη, αλλά ακολουθεί διαφορετικές «τροχιές»: σε κάποιους ανθρώπους η συναισθηματική επιβάρυνση μειώνεται με τον χρόνο, ενώ σε άλλους παραμένει σταθερή ή επιδεινώνεται.
Μετά τη διάγνωση είναι πιθανό να εμφανιστούν συναισθήματα φόβου, θυμού, θλίψης, αδικίας ή αβεβαιότητας. Το άτομο μπορεί να αισθανθεί ότι χάνει την προηγούμενη αίσθηση ασφάλειας και προβλεψιμότητας. Η απώλεια δεν αφορά πάντοτε κάτι ορατό. Μπορεί να αφορά την απώλεια της ανεμελιάς, της σωματικής αυτονομίας, της επαγγελματικής ταυτότητας ή της πεποίθησης ότι το σώμα είναι αξιόπιστο και ελεγχόμενο.
Η θλίψη σε αυτή τη φάση δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την κλινική κατάθλιψη. Αποτελεί συχνά μια φυσιολογική αντίδραση προσαρμογής. Ωστόσο, όταν η θλίψη παραμένει έντονη, συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος, απελπισία, κοινωνική απόσυρση ή αδυναμία λειτουργίας, χρειάζεται να αξιολογηθεί από ειδικό ψυχικής υγείας.
Οι ασθενείς δεν βιώνουν πάντοτε το χρόνιο νόσημα και την ψυχική δυσφορία ως δύο ανεξάρτητες καταστάσεις. Συχνά τα αντιλαμβάνονται ως αλληλένδετα: η νόσος μπορεί να εντείνει το άγχος και την καταθλιπτική διάθεση, ενώ η ψυχολογική επιβάρυνση μπορεί να δυσκολεύει τη διαχείριση των συμπτωμάτων, τη λήψη αποφάσεων και την τήρηση της θεραπείας.
Πηγές
- Scott AJ, Correa AB, Bisby MA, Dear BF. Depression and anxiety trajectories in chronic disease: A systematic review and meta-analysis. Psychotherapy and Psychosomatics. 2023;92(4):227–242. doi:10.1159/000533263. PMID: 37607505.
- Scott AJ, Bisby MA, Heriseanu AI, et al. Cognitive behavioral therapies for depression and anxiety in people with chronic disease: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review. 2023;106:102353. doi:10.1016/j.cpr.2023.102353. PMID: 37865080.
- Skojec TA, Davidson TM, Kelechi TJ. The relationship between uncertainty in illness and psychological adjustment to chronic illness. Journal of Health Psychology. 2025;30(4):622–637. doi:10.1177/13591053241249861. PMID: 38761058.
- DeJean D, Giacomini M, Vanstone M, Brundisini F. Patient experiences of depression and anxiety with chronic disease: A systematic review and qualitative meta-synthesis. Ontario Health Technology Assessment Series. 2013;13(16):1–33. PMID: 24228079.
- Ould Brahim L, Lambert SD, Feeley N, et al. The effects of self-management interventions on depressive symptoms in adults with chronic physical disease(s): A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry. 2021;21:584. doi:10.1186/s12888-021-03504-8. PMID: 34800995.
- Riecke F, Bauer L, Polzer H, et al. Effects of medical interventions on health-related quality of life in chronic disease: Systematic review and meta-analysis of the 19 most common diagnoses. Frontiers in Public Health. 2024;12:1313685. doi:10.3389/fpubh.2024.1313685. PMID: 38379671.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπεία από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
